Een casus in de praktijk – deel 1
Een Belgische vrouw overlijdt. Zij is weduwe en laat twee kinderen na. Haar vermogen bestaat niet alleen uit Belgische bezittingen maar zij bezit ook verschillende goederen in Spanje. De vrouw heeft tijdens haar leven een testament laten opmaken. Daarin heeft zij uitdrukkelijk gekozen voor de toepassing van het Belgisch erfrecht. Zij benoemt haar twee kinderen gezamenlijk tot erfgenamen én tot executeurs.
Op het eerste gezicht lijkt dit een overzichtelijke nalatenschap. Toch ontstaat er bij het overlijden onmiddellijk een grensoverschrijdend dossier: de erfopvolging moet vanuit België worden vastgesteld, terwijl een deel van het vermogen zich in Spanje bevindt.
Het toepasselijk erfrecht
De eerste vraag is niet waar de goederen zich bevinden maar welk recht bepaalt wie erft en wat de rechten van de erfgenamen zijn? In onze casus heeft de vrouw in haar testament uitdrukkelijk gekozen voor het Belgisch recht. Ervan uitgaande dat aan de voorwaarden voor die rechtskeuze is voldaan, is daarmee het Belgische erfrecht het uitgangspunt voor de erfopvolging.
Belgisch erfrecht maar Spaanse goederen
De rechtskeuze voor het Belgische erfrecht betekent niet dat de Spaanse autoriteiten buiten beeld blijven want de nalatenschap moet in Spanje namelijk ook praktisch worden uitgevoerd.
De Spaanse woning moet uiteindelijk op naam van de erfgenamen worden gesteld. De bank moet de rekening kunnen vrijgeven en de tegoeden aan de erfgenamen kunnen toekennen. Ook de auto met Spaans kenteken moet administratief worden overgeschreven.
Daarvoor zullen Spaanse instanties documenten verlangen waaruit blijkt dat de eigenares is overleden, wie haar erfgenamen zijn, welk erfrecht op de nalatenschap van toepassing is, dat de erfgenamen de nalatenschap hebben aanvaard en, waar nodig, welke bevoegdheden de executeurs hebben.
Hoedanigheid van de kinderen
In onze casus heeft de overledene haar twee kinderen gezamenlijk tot erfgenamen en executeurs benoemd. Als erfgenamen verkrijgen de kinderen de rechten op de nalatenschap overeenkomstig het toepasselijke Belgische erfrecht en de inhoud van het testament. Als executeurs hebben zij daarnaast een taak bij de uitvoering van de laatste wilsbeschikkingenen de afwikkeling van de nalatenschap.
Voor de Spaanse praktijk is het daarom belangrijk dat niet alleen wordt aangetoond wie de erfgenamen zijn, maar ook welke bevoegdheden de twee kinderen als executeurs hebben.
Eerst het Belgische dossier op orde
Voordat de Spaanse afwikkeling kan worden gestart, moet het Belgische erfrechtdossier voldoende duidelijk zijn. De Belgische notaris zal onder meer het volgende dienen vast te stellen:
- het overlijden van de vrouw en haar burgerlijke staat op het moment van overlijden- de identiteit van de twee kinderen- de inhoud van het originele testament en de daarin opgenomen rechtskeuze- de vraag of er nog andere testamenten of uiterste wilsbeschikkingen bestaan- de omvang van de volledige nalatenschap- de eventuele schulden van de nalatenschap
Voor de Spaanse afwikkeling zijn vervolgens documenten nodig waarmee de Spaanse partijen de erfrechtelijke situatie kunnen vaststellen. In de praktijk kan daarbij bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een attest van erfopvolging en/of een EuropeseErfrechtverklaring, naast de andere vereiste documenten waaronder de internationale overlijdensakte, uittreksels uit het Belgisch en Spaans testamentenregister, identificatiedocumenten en het N.I.E. (Spaans fiscaal identiteitsnummer) van de overledene en de erfgenamen.
Vervolgens komen de Spaanse bezittingen in beeld
Wanneer het erfrechtelijke kader duidelijk is, kan ook het Spaanse gedeelte van het dossier worden geïnventariseerd. In onze casus gaat het om drie verschillende soorten goederen:
Een woning in L’Alfàs del Pi - Alicante
Voor de woning zal moeten worden nagegaan wie als eigenaar in het Spaanse Registro de la Propiedad staat ingeschreven, of de gegevens overeenkomen met de huidige situatie, hoe de woning kadastraal bekend is, en welke fiscale waarde en eventuele lasten op de woning rusten.
Vervolgens moet de eigendom van de woning als gevolg van het overlijden administratief worden overgedragen aan de erfgenamen. Dat gebeurt in Spanje volgens de daar geldende notariële en registratieve procedures. Het feit dat het Belgische erfrecht bepaalt wie de erfgenamen zijn, neemt dus niet weg dat de Spaanse eigendomsoverdracht via de Spaanse systemen moet worden uitgevoerd.
Een bankrekening bij CaixaBank
Ook de Spaanse bankrekening maakt deel uit van de nalatenschap. De bank zal na het overlijden doorgaans bewijsstukken verlangen voordat zij de tegoeden kan vrijgeven of de rekening op naam van de erfgenamen kan afwikkelen. Hier wordt het belang van een goede erfrechtelijke documentatie opnieuw duidelijk. De bank moet immers kunnen vaststellen wie gerechtigd is tot het saldo en wie namens de nalatenschap kan optreden.
Een Kia met Spaans kenteken
Ten slotte is er de auto. Een voertuig lijkt administratief eenvoudiger dan een woning, maar ook hier moet worden vastgesteld wie de erfgenamen zijn en hoe de tenaamstelling na het overlijden moet worden geregeld. Bij een Spaans geregistreerd voertuig komt bovendien de Spaanse voertuigadministratie in beeld.
Eén nalatenschap, twee landen
Onze casus laat daarmee meteen zien waar de complexiteit zit. Er is juridisch gezien één nalatenschap, maar de afwikkeling vindt plaats in verschillende rechts- en administratieve omgevingen.
Het Belgische erfrecht bepaalt in deze casus het erfrechtelijke kader vanwege de rechtskeuze. Tegelijkertijd moeten de Spaanse woning, bankrekening en auto in Spanje worden afgehandeld volgens de Spaanse procedures.
Daarbij komen ook de Spaanse fiscale verplichtingen kijken. Het feit dat de overledene Belg was en dat het Belgische erfrecht van toepassing is, betekent niet dat de in Spanje gelegen goederen buiten de Spaanse erfbelasting vallen.
Vervolg.......
In dit eerste deel hebben we vooral het juridische kader vastgesteld maar daarmee is de nalatenschap nog lang niet afgewikkeld. Volg in het volgende blog deel 2 van onze casus waarin we stap voor stap bekijken welke documenten de twee kinderen nodig hebben, hoe de Belgische notaris en de Spaanse notaris samenwerken en wat er vervolgens nodig is om de woning, de CaixaBank-rekening en de Kia daadwerkelijk op naam van de erfgenamen te krijgen.Start hier met schrijven...